Stomatologija

In een kaal betonnen flatgebouw melden mijn kroost en ik ons bij het bordje 'stomatologija'. De piepkleine wachtkamer zit vol en dus zoek ik mijn toevlucht tot de aanpalende galerij. Die ligt bezaaid met sigarettenpeuken, lege flesjes en verfrommelde kartonnetjes. Er ligt ook een equivalent van de Story/Privé. Heerlijk, Servische roddels zijn nog net een tikje gemener dan de Nederlandse en het is altijd een feest om de extreem gephotoshopte plaatjes te bekijken. Ik heb geluk want 'Džordž Kluni' (fonetisch uitspreken dan weet je wie ik bedoel) heeft net nieuwe verkering. 

Ik word gestoord door een onderdrukt gegil en zie door de lamellen een slachtoffer verkrampt liggen, de handen om de armleuningen geklemd. Nu ben ik niet bang voor de tandarts, de kapper vind ik veel enger. Mijn kroost hoeft maar 1 ding van mij te erven en dat is mijn gebit. Helaas is het geld dat ik heb uitgespaard met mijn goede gebitsgenen, gelijk aan de uitgaven voor tandheelkundige behandelingen voor de rest van de familie.

Eenmaal aan de beurt neem ik gezellig plaats naast een dame die net een nieuw kunstgebit krijgt aangemeten. Zo uitneembaar geval dat ik nog ken van het nachtkastje van mijn opa. Na nauwelijks een minuut ben ik klaar en klimt dochterlief in de stoel. Die zit binnen mum van tijd met fijngeknepen knuistjes en veel te grote ogen naar het plafond te staren. Mijn mix van aanmoedigingen en vermaningen helpt 20 minuten en daarna mag ze weg, weer een trauma rijker. "I won't torture her anymore" zegt de niet erg pedagogisch ingestelde tandarts ook nog.

Zoonlief moet een kleine ingreep ondergaan waar naalden en mesjes aan te pas komen. Dat heb ik nu verschillende keren meegemaakt en ik moet mijn instinct om de behandelende dokter/tandarts niet aan te vallen altijd stevig onderdrukken. Gelukkig geeft hij geen krimp wat de tandarts de opmerking ontlokt dat hij moedig is omdat hij een man is. Uh? Als mannen kinderen hadden moeten baren dan was de mensheid allang uitgestorven, eikel! 

De dame naast ons heeft nergens last van; zij spuugt en rochelt vrolijk voordat ze haar nieuwe kunstgebit in doet en toont hoe ze het kan laten klapperen.

Vlak voor het slapengaan vind ik mijn kroost terug voor de badkamerspiegel terwijl ze poetsen alsof hun leven er van afhangt. Ha, heeft het toch nog wat opgeleverd! 

Verjaardag

Mijn kroost wordt nog niet gehinderd door maatschappelijk correct gedrag. Toen wij in Belgrado  kwamen wonen stelden ze voortdurend misplaatste vragen. "Waarom rookt iedereen hier"? Als je een bomvol café binnenkomt met cliëntele louter bestaand uit kaalhoofdige heren in camouflagepak. Of, na nauwkeurige bestudering van een langbenige dame in een hele kleine lift, "Is die mevrouw haar rok vergeten aan te trekken"? Ik ben heel blij dat geen hond ons verstaat hier en dat we dus onbeperkt kunnen kletsen over de rest van de wereld.

Na een paar weken verbazing maakte zoonlief de bovenstaande tekening. Het is een voorspelling hoe mijn wederhelft eruit ziet na 4 jaar Servië. Hij is ongeschoren, heeft een sigaret tussen zijn lippen, een biertje in zijn hand en een heleboel rimpels. De buik moesten we erbij denken. Het is een akelig correct beeld want wederhelft heeft zijn alcoholconsumptie en rookgedrag inderdaad aangepast aan de lokale gewoonten en gebruiken. Sterker nog, hij is meer geassimileerd dan ik. Roekeloos dendert hij door het verkeer en netwerkt hij zich een slag in de rondte.

Gelukkig zijn een aantal zaken gelijk gebleven. Nog steeds vindt hij overal ter wereld de weg zonder het te vragen en heeft hij tenminste één 'project' lopen; een eufemisme voor een wielvoertuig dat heel was toen hij het aanschafte maar nu al maanddenlang in hoofdgroepen uiteen ligt. Daarover hebben we strakke afspraken gemaakt want als het aan hem ligt dan had hij zijn complete wagen- en motorpark van de afgelopen 24 jaar aangehouden. De regel is dat als er nieuwe wielen worden aangeschaft er een gelijk aantal (gemotoriseerde) wielen uitgaan. 

Vandaag wordt hij 48 en dat betekent dat hij al zijn halve leven zit opgescheept met een ietwat wereldvreemde en onhandige dame die heur haarkleur alle eer aan doet. Zo belde ze onlangs vanuit Breda naar Belgrado om hem de weg te vragen in zijn voormalige woonplaats (geen grap, echt gebeurd). Gisteren nog vond ze een heel handig schakelaartje in de auto (waarin ze al 9 jaar lang in rijdt) dat de spiegels automatisch laat inklappen; geen wonder dat het altijd zo moeizaam ging met de hand. 

Dat ons kroost nog steeds misplaatste vragen kan stellen bleek toen we zijn verjaardag bespraken:

"Mamma, was pappa nog knap toen jij hem leerde kennen?"

Hartelijk gefeliciteerd schat!

Verkiezingen

Ook hier hebben deze week verkiezingen plaatsgevonden, geen gemeentelijke maar echte landelijke. In tegenstelling tot Nederland heeft de grootste centrumrechtse partij nog meer zetels gewonnen en zijn de liberalen en nationalistische partijen weggestemd. De eerste tekenen zijn gunstig, het pad naar de EU toetreding wordt voortgezet en er vinden geen overhaaste reacties plaats naar aanleiding van de inname van de Krim (dat wordt hier nauwlettend gevolgd vanwege Kosovo: een Servische provincie vinden ze hier). Als klap op de vuurpijl is er een hele grote drugsbaas gearresteerd die de afgelopen jaren ongestoord zijn gang kon gaan.

Als ik dat deel met een aantal Serviërs om mij heen word ik hartelijk uitgelachen om zoveel naïviteit. Ze hebben natuurlijk gelijk want de onderliggende gewoonten en gebruiken zijn in het geheel niet veranderd.

Zo wordt het hier als zeer wenselijk en volstrekt normaal gezien om vrienden en familie mee laten profiteren van eigen gewin. De baantjesjagers staan in de rij nu de kaarten in de politiek weer zijn geschud. Dat gaat niet alleen om bestuurlijke topfuncties (zoals bv de directeur van de nationale bank) maar ook om de baas van het plaatselijke zwembad. Relaties gaan boven professionaliteit. Het gevolg is een verschrikkelijke verwaarlozing van talent en een lachwekkende hoeveelheid bureaucratie. De nieuwe Steve Jobs komt hier niet verder dan zijn garage.

Maar laten we eerlijk zijn, het is niet alleen een ver-van-mijn-bed show; in Nederland had een directeur van een woningbouwvereniging een Maserati als auto van de zaak en zet het electoraat van een Limburgs stadje een corrupte politicus weer op het pluche. Tsja, ik had het natuurlijk kunnen weten als antropoloog:

"Culture eats (political) strategy for breakfast".

Carnaval

Toen ik op mijn 18e het huis uit ging, had dat een zeer prettige bijvangst: Ik hoefde nooit meer carnaval te vieren. Vrijwel mijn gehele jeugd heb ik doorgebracht onder de grote rivieren in plaatsen als Lampegat en Kruikenstad. Uit mijn kinderjaren heb ik nog positieve herinneringen aan het verkleedfeestje. Mijn moeder zette een kleurrijk clownspak in elkaar, ik werd geschminkt en er was een mooie optocht waar veel snoep werd uitgedeeld; er zijn ergere jeugdherinneringen.

Dat veranderde toen ik de puberleeftijd bereikte en, op eigen verzoek, in een miniscuul tule rokje en netpanties werd gehesen. Het carnavalfeest van dat jaar is het initiatieritueel naar volwassenheid geweest. Verschrikkelijk bleu viel ik ten prooi aan allerlei ladderzatte naar zweet, bier en shoarma ruikende zatlappen. Gelukkig had ik mijn jongere maar flinkere zus bij me. Zij schroomde niet om de heren in kwestie een stevige knietje of lel te geven. De enige regel die ik meekreeg van mijn ouders was 'samen uit, samen thuis', verder waren we vrij om te doen en laten wat we wilden inclusief het nuttigen van te grote hoeveelheden alcohol. Wat bezielde mijn ouders? Ik moet er werkelijk niet aan denken dat dochterlief over een paar jaar belaagd wordt door een stel feestvierende drankorgels. Gelukkig wordt er nu een stuk moeilijker gedaan over het nuttigen van hectoliters bessenjenever op 15 jarige leeftijd. Daarnaast kan ze gelukkig stevig van zich afbijten en heeft palief zijn windbuks al klaarstaan voor ongewenst herengezelschap. 

Je zou denken dat een Orthodox Christelijk land een veilig heenkomen biedt tegen de carnavalsellende. Helaas heeft Servië een katholiek buurland waar het feestje ook wordt gevierd. De van daar afkomstige collega van wederhelft vond het wel een aardig idee om het ook in Belgrado te organiseren. Op welgemeend advies van mijn kinderen verkleedde ik me als heks: daar hoefde ik namelijk niet zoveel voor te doen.. 

Het ging er gelukkig een stuk beschaafder aan toe dan 30 jaar geleden. Iedereen had zich keurig verkleed (geen minirokken en ook geen als maandverband omgetoverde heren) behalve de Chinezen: die stonden in totale verbijstering aan de zijlijn foto's te maken. De rijzige ietwat strenge Duitser als bijziende monnik, zijn sjieke echtgenote onherkenbaar in een kleurrijk veel te groot clownspak, de keurige Engelsman in een gewaagde combinatie van imker en astronaut. Toch was het niet de verkleedpartij die me het meest verwonderde maar het feit dat weldenkende en beschaafde volwassenen zich naar hun kleding gaan gedragen. Zo speelden een aantal heren luidruchtig soldaatje met plastic zwaardjes en kregen een paar dames de kans om zich, zonder sociale uitsluiting, onbeperkt nuffig en/of vrijpostig te gedragen.

De volgende receptie, als deze militairen weer in hun echte ceremoniële pakken zijn gekleed en ik me wezenloos verveel bij een saaie toespraak, dan denk ik even terug aan dat beeld.

Wake-up-call

Het is weer zover, ik mag naar de gevangenis. Daar zie ik altijd naar uit. Dat klinkt verschrikkelijk maar voor mij is het een 'wake-up-call' uit de gouden kooi. Veel bezoek krijgen 'onze jongens' niet dus we worden altijd met open armen ontvangen. Inmiddels begint er een patroon te ontstaan. De eerste keer dat we de gedetineerden bezoeken zijn ze zonder uitzondering in heftige ontkenning. Ze hebben, echt waar, helemaal niets gedaan en zijn erin geluisd door slechte kompanen. Daarna volgt de berusting, gaan ze in de overlevingsmodus en proberen ze zo snel mogelijk naar Nederland overgeplaatst te worden. 

Het gevangenisleven stimuleert de overtreffende trap van ongewenst gedrag dat ik bij mijn kroost zie.

De snoeptrommel leeg eten en glashard beweren dat het 1 van de huisdieren was of het onmiddelijk melden als broer/zuslief iets heeft gedaan dat niet door de beugel kan. Een voorbeeld: Gedetineerden ontvangen met enige regelmaat een pakket. Als ze dat uitpakken doemen er verschillende bewakers op die ook graag een deel van de buit willen. Tocht lukt het 1 vingervlugge zwaar getatoeëerde boef om razendsnel een pakje paracetamol veilig te stellen en zelfs naar mij te knipogen zonder dat de omringende bewakers het zien. 

Een meer sinistere variant is het ontzeggen van basisbehoeften zoals een fatsoenlijke plek om te slapen en voldoende eten. Zeer consistent zijn de verhalen over half afgebakken brood, rauwe aardappelen en rondhuppelende kakkerlakken en muizen. Zonder uitzondering verliezen de heren een fors deel van hun lichaamsgewicht en de geestelijke gesteldheid wordt er ook niet direct beter op. Hoewel wij er primair zijn om de 'detentieschade' te beperken en hun zelfinzich te vergroten, vrees ik het ergste als ze na jaren 'Balkan Bajes' weer de 'normale' wereld in moeten.

Eenmaal thuisgekomen kan ik de twee werelden nauwelijks lijmen. Ik zie gewoonweg teveel dikke BMW's, rolexen en botoxhoofden. Het lukt me niet om naar een mede-moeder te luisteren die klaagt dat de pianoles, het basketbal, de toneelles en het paardrijden van haar zoon niet te combineren zijn. Als ze vraagt wat ik vandaag gedaan heb en ik naar eerlijkheid antwoord, kijkt ze me verbijsterd aan en begint over wat anders. Het moet tenslotte wel gezellig blijven.  

Museum

Afgelopen lente vroegen kort na elkaar een paar bekenden uit Belgrado wat ik van het nieuwe Rijksmuseum vond. Terwijl ik dacht dat het nog een verlaten bouwput was door een wat hoog opgelopen discussie over een fietstunnel, bleken zij speciaal daarvoor naar Amsterdam te zijn gevlogen. Als rechtgeaarde cultuurbarbaar probeer ik musea altijd zoveel mogelijk te mijden. Een natuurhistorisch museum gaat nog net maar (hedendaagse) kunst is echt niet aan mij besteed. Omdat ik mijn nageslacht niet wil belasten met mijn eigenaardigheden besloot ik samen met hen te gaan. Dat viel niet tegen. Het gebouw is prachtig gerenoveerd en deels in oude luister hersteld. Tot mijn stomme verbazing was de collectie bijna aanraakbaar. Het kroost stond dan ook met hun neus tegen de Nachtwacht zonder geëlektrocuteerd te worden, de suppoost een tiental meters verder. Na 3(!) uur vertrokken we en daarmee was het op afstand de langste tijd die we in een museum hebben doorgebracht.  

2 maanden daarna besloot ik een bezoek te wagen aan het Nationale Museum van Servië. Niet helemaal uit vrije wil maar vooral omdat het regende en mijn bezoek alle andere binnen activiteiten al bezocht had. Zelfverzekerd liep ik op de grote statige hoofdingang af, midden op het centrale plein in de stad. Daar werd ik vriendelijk doorverwezen naar een onooglijke zij-ingang. We kwamen binnen in een slechtverlichte zaal met een ouderwets loket. 1 van de 4 suppoosten stond me te woord: Ja, dit was inderdaad het museum maar wegens verbouwing was niet de gehele collectie zichtbaar. Wel hadden ze een tentoonstelling van oud-Macedonische beelden. Voor 100 dinar de man (= 90 ct) konden we al dit moois zien. Als enige bezoekers liepen we de zaal in. Het leek een conferentiezaal omdat er in het midden een veertigtal stoelen stonden opgesteld richting een groot scherm. Dat was het helaas niet: deze ene zaal was het museum. Nadere inspectie leerde dat er inderdaad een aantal schilderijen in het duister verscholen hing. In een slakkengang volgen we deze afbeeldingen van met name landschappen tot we aankwamen bij de Macedonische beelden die klaar stonden voor transport. Weer mis, dit was de expositie! Helaas was alle toelichting in het Cyrillisch en hoewel het aantal suppoosten het aantal bezoekers overtrof konden ze ons niet te woord staan in een andere taal dan Servisch.

Na 15 minuten stonden we weer buiten, een illusie armer en een ervaring rijker.

Voornemens

1.    Niet meer zoveel drinken (in ieder geval niet zoveel als laatst).

2.    Niet meer roken (in gezelschap van minderjarigen).

3.    Niet meer voor de TV in slaap vallen.

"Mam wat ben je aan het doen?"

"Ik maak een lijstje met goede voornemens voor het komende jaar".

4.    Minimaal een uur sporten/ bewegen per dag (exclusief inclusief met de hond wandelen).

5.    Lief zijn voor kroost en wederhelft.

6.    Niet meer ergeren aan dingen die ik toch niet kan veranderen (behalve het hufterige gedrag van andere verkeersgebruikers) 

7.    Meer luisteren naar anderen, minder praten.

"Ma-am!" 
"Stil nou effe, je ziet toch dat ik bezig ben!.....Ok, wat is er".

"Nou, ik weet ook nog wel een paar goede voornemens voor jou: niet meer schelden, niet meer bloot door het huis lopen, niet meer ons de schuld geven als je zelf iets kwijt bent, niet meer....

"Ja hoor, ik heb het begrepen, moet jij zelf niet eens wat voornemen? Je eigen kamer opruimen, eens een keer op tijd zijn als we weg moeten, je zus niet mishandelen, je computertijd halveren, je....".

"Alsof jij zo'n ideale moeder bent!"

8.    Niet meer anderen de schuld geven maar naar mijn eigen aandeel kijken.

9.    Meer groenten en fruit en minder vlees eten.

"Schat, kun je me even helpen met het stutten van de auto?"

"Nee, ik ben bezig!"

"Waarmee dan, je zit gewoon weer achter een beeldscherm. Oh, goede voornemens, dat werd wel eens tijd. Hé wacht even, ik wil helemaal niet vegetarisch eten, ik wil een groot stuk rood vlees!"

"Ik zeg toch niet dat we nooit meer vlees eten, een beetje minder kan ook wel".

"Mmm, ik ben het er niet mee eens, ik weet nog wel een paar andere voornemens voor jou"

"Dat zei je zoon ook al, fijne types zijn jullie; wel commentaar op mij maar zelf wat verbeteren ho maar!"

"Nou ik ben toevallig wel bezig jouw auto te repareren en bovendien hou je je niet aan punt 5-7 "

"Daar heb je dan zelf voor gezorgd!"

"En niet aan punt 8!"

"Ach barst ook maar met die voornemens. Carpe Diem, misschien kom ik morgen wel onder een auto. Ik neem nog een wijntje"